Zaginiona Osada

Jednym z takich słabo rozpoznanych obszarów pod względem archeologicznym jest południowo-wschodnia część Borów Tucholskich. Mimo częściowego rozpoznania prowadzonego w ramach programu Archeologicznego Zdjęcia Polski, duże pokryte lasem obszary wciąż pozostają niezbadane pod kątem występowania na nich przeszłego ludzkiego osadnictwa. Dopiero zastosowanie analiz związanych z numerycznym modelem terenu wykazało możliwość potencjalnego funkcjonowania na tym terenie dawnego osadnictwa.

Zastosowanie metod ALS (Lotniczego Skanowania Laserowego) w archeologii umożliwiło prowadzenie badań prospekcyjnych na terenach leśnych, które do tej pory ze względu na dominującą w archeologii polskiej metodę badań powierzchniowych AZP pozostawały słabo rozpoznane. Umożliwia ona rejestrację zabytków archeologicznych posiadających własną formę terenową, które wcześniej były niezauważalne w krajobrazie ze względu na utrudniony dostęp i ograniczoną widoczność na terenach leśnych, lub na słabo czytelną formę w terenie. Pewną wskazówką pod kątem możliwości występowania sieci osadniczej na badanym obszarze były również uzyskane dane palinologiczne dla tego terenu, które wskazywały na możliwość funkcjonowania, w tej przestrzeni przeszłego osadnictwa ludzkiego, które do tej pory nie było zarejestrowane w przeprowadzonych badaniach archeologicznych.

Zasięg zarejestrowanego układu przestrzennego osady (oprac. J. Czerniec).

Dzięki zastosowaniu przedstawionych analiz przestrzennych na obszarze prowadzonych badań wydzielono obszar o powierzchni ok. 170 hektarów, na którym zarejestrowano obiekty pochodzenia antropogenicznego, których kształt wskazywał na zachowane relikty układu przestrzennego dawnego osiedla ludzkiego. Analizy DTM pozwoliły zaobserwować obiekty, których struktura wskazywać mogła na obszar, na którym prawdopodobnie prowadzona była gospodarka rolna (pola uprawne), jak i wskazać miejsce prawdopodobnego osiedla ludzkiego (przestrzeń zamieszkała). Dodatkowo udało się uwidocznić zachowany układ komunikacyjny związany z funkcjonowaniem tego osiedla (relikty dróg). Zarejestrowany układ przestrzenny zdawał się nie być reprezentatywny dla późnośredniowiecznych lub nowożytnych osiedli ludzkich, które dominują w bezpośredniej okolicy badanego obszaru. Zaobserwowany układ zdecydowanie bardziej pasował do układów przestrzennych pól, odkrytych w północnej Europie, na terenie płw. Jutlandzkiego, Wysp Brytyjskich, czy na obszarze Niderlandów i interpretowanych jako zjawisko tzw. „Celtic Fields”, datowanych na epokę żelaza.

Zobrazowanie Local Relief Model zachowanego układu osiedla ludzkiego (oprac. J. Czerniec).

Analiza odkrytego układu przestrzennego umożliwiła rozpoznanie pośród kompleksu pól, w jego centralnej części, wydzielonego obszaru o wielkości 250 arów, który charakteryzuje się strukturą form antropogenicznych odmienną od otaczających go bloków. Dzięki zastosowaniu wyższej rozdzielczości udało się rozpoznać pośród nich układ przestrzenny odzwierciedlający przypuszczalnie strukturę ogrodzeń lub zabudowy osiedla ludzkiego.

Naczynie ceramiczne zdeponowane w nawarstwieniach osiedla (fot. J. Czerniec).

Wyniki badań wykopaliskowych przeprowadzonych w miejscu wybranym przez badaczy jako obszar osady, przekroczyły nasze najśmielsze oczekiwania. Podczas wykopalisk zarejestrowano ślady osadnictwa sprzed prawie 2 tys. lat. Oprócz nawarstwień oraz zabytków związanych bezpośrednio z miejscem, w którym mieszkali ludzie w pierwszych wiekach naszej ery, natrafiliśmy również na pojedynczy grób ciałopalny, który został wkopany we wcześniejsze nawarstwienia związane z osadą. Uderzający jest fakt, iż ów grób został najprawdopodobniej przykryty kurhanem usypanym z materiału zebranego dookoła niego, o czym świadczą ślady widoczne na numerycznym modelu terenu, oraz duża liczba ceramiki i innych zabytków, pochodzących z osady i znajdujących się w nasypie kurhanu. W trakcie prowadzenia zarówno badań wykopaliskowych, jak i powierzchniowych na obszarze odkrytej osady odkryto zabytki, których zbiór zamyka się w jednym przedziale chronologicznym, w tzw. cyklu oksywsko-wielbarskim, co jednoznacznie może wskazywać na pochodzenie tego osiedla ludzkiego.

Profil wykopu badawczego założonego na terenie osiedla (oprac. Laser-3D).

Jako zespół badawczy ufamy, że ranga dokonanego odkrycia jest duża. Jeżeli wszystko się potwierdzi, to odkryte osiedle jest najprawdopodobniej jedynym, całkowicie zachowanym i widocznym na powierzchni ziemi pradziejowym osiedlem ludzkim zachowanym w całej Europie. Odkryta osada zasługuję na szczególną uwagę i przede wszystkim na odpowiednią ochronę. Osiedle to można porównać, w stopniu zachowania śladów ludzkiej bytności, do doskonale wszystkim znanego Biskupina, w którego przypadku mamy do czynienia ze stanowiskiem zachowanym pod wodami jeziora, w środowisku, które jest zdecydowanie bardziej przyjazne dla zachowania śladów ludzkiej przeszłości. Natomiast osada z Borów Tucholskich jest zachowana na powierzchni ziemi tylko dzięki temu, że od wieków była skryta pod pokrywą leśną. Taki stan rzeczy spowodował, że naszemu zespołowi udało się zarejestrować subtelne formy przestrzenne osiedla, takie jak między innymi układ pól, czy relikty dróg.

Autorzy: M. Sosnowski; J. Czerniec.


Więcej zobrazowań oraz fotografii z prowadzonych badań znajduje się tutaj…

Należy pamiętać, że wszystkie prawa są zastrzeżone dla autorów Woodlands Faded Heritage.
Możesz przeczytać oryginalną treść w kontekście, w którym została opublikowana (pod tym adresem internetowym). Żadne inne użycie lub kopiowanie nie jest dozwolone bez pisemnej zgody autora.