Zaginiona Osada

Jednym z takich słabo rozpoznanych obszarów, pod względem archeologicznym, jest południowo-wschodnia część Borów Tucholskich. Mimo częściowego rozpoznania prowadzonego w ramach programu Archeologicznego Zdjęcia Polski, duże, pokryte lasem obszary wciąż pozostają niezbadane, pod kątem występowania na nich przeszłego ludzkiego osadnictwa. Dopiero zastosowanie analiz związanych z numerycznym modelem terenu, wykazało możliwość potencjalnego funkcjonowania na tym terenie dawnego osadnictwa.

Zastosowanie metod ALS w archeologii umożliwiło prowadzenie badań prospekcyjnych na terenach leśnych, które do tej pory ze względu na dominującą w archeologii polskiej metodę badań powierzchniowych AZP pozostawały słabo rozpoznane. Umożliwia ona rejestrację zabytków archeologicznych posiadających własną formę terenową, które wcześniej były niezauważalne w krajobrazie, ze względu na utrudniony dostęp i ograniczoną widoczność na terenach leśnych lub na słabo czytelną formę w terenie. W przypadku subtelnych form, jak relikty obiektów o niewielkiej deniwelacji na ich widoczność w terenie wpływa pokrywa roślinności oraz prowadzona od wielu lat gospodarka leśna, która powoduje, że pozostałości tego typu zostają najczęściej naruszone i poddane przekształceniom, co dodatkowo utrudnia ich rozpoznanie. Pewną wskazówką, pod kątem możliwości występowania sieci osadniczej na badanym obszarze były również uzyskane dane palinologiczne dla tego terenu, które wskazywały na możliwość funkcjonowania, w tej przestrzeni przeszłego osadnictwa ludzkiego, które do tej pory nie było zarejestrowane dzięki przeprowadzonym badaniom archeologicznym.

Zobrazowanie Local Relief Model stanowiska (oprac. J. Czerniec)

Dzięki zastosowaniu przedstawionych analiz przestrzennych, na obszarze prowadzonych badań, wydzielono obszar o powierzchni ok. 170 hektarów, na którym zarejestrowano obiekty pochodzenia antropogenicznego, których kształt wskazywał na zachowane relikty układu przestrzennego dawnego osiedla ludzkiego. Analizy DTM zaobserwować obiekty, których struktura wskazywać mogła na obszar, na którym prawdopodobnie prowadzona była gospodarka rolna (pola uprawne), jak i wskazać miejsce prawdopodobnego osiedla ludzkiego (przestrzeń zamieszkała). Dodatkowo, udało się uwidocznić zachowany układ komunikacyjny związany z funkcjonowaniem tego osiedla (relikty dróg). Przy zastosowaniu wysokiej rozdzielczości wynikowych modeli dokonano obserwacji w skalach 1:300 co pozwoliło na ocenę form, struktury, stanu zachowania reliktów pól. Widoczne są na zobrazowaniach granice bloków pól a wśród nich podział na niwy. Wielkość poszczególnych bloków waha się od 12 do 20 arów. Szerokość miedz oddzielających bloki wynosi od 5 do 10 metrów. Taki układ przestrzenny zdawał się nie być reprezentatywny dla późnośredniowiecznych lub nowożytnych osiedli ludzkich, które dominują w bezpośredniej okolicy badanego obszaru. Zdecydowanie bardziej, zaobserwowany układ pól pasował do układów przestrzennych pól, rejestrowanych w północnej Europie, na terenie płw. Jutlandzkiego, Wysp Brytyjskich, czy na obszarze Niderlandów i interpretowanych jako zjawisko tzw. „Celtic Fields”, datowanych na epokę żelaza.

Zobrazowanie Local Relief Model stanowiska (oprac. J. Czerniec)

Analiza układu pól umożliwiła rozpoznanie pośród kompleksu bloków, w jego centralnej części obszaru o wielkości 250 arów, który charakteryzuje się odmienną strukturą form antropogenicznych, od otaczających go pól. Dzięki zastosowaniu wyższej rozdzielczości udało się rozpoznać pośród nich układ przestrzenny odzwierciedlający przypuszczalnie strukturę ogrodzeń lub zabudowy osady. Jednocześnie zauważono struktury liniowe w osi E-W i N-S biegnące na na E od wspomnianego obszaru. Układ struktur liniowych wskazuje na relikty sieci komunikacyjnej (dróg), które prawdopodobnie łączyły obszar badań z głównym ciągiem komunikacyjnym – rzeką Wisłą, która oddalona jest od terenu badań o ok. 20 km.

Wyniki badań wykopaliskowych przeprowadzonych w miejscu wybranym przez badaczy jako obszar ludzkiej osady, przekroczyły nasze najśmielsze oczekiwania. Podczas wykopalisk zarejestrowano ślady osadnictwa sprzed prawie 2 tys. lat. Oprócz nawarstwień oraz zabytków związanych bezpośrednio z miejscem, w którym mieszkali ludzie, w pierwszych wiekach naszej ery, natrafiliśmy również na pojedynczy grób ciałopalny, który został wkopany we wcześniejsze nawarstwienia związane z osadą. Uderzający jest fakt, iż ów grób został najprawdopodobniej przykryty kurhanem usypanym z materiału zebranego dookoła niego, o czym świadczą ślady widoczne na numerycznym modelu terenu oraz duża liczba ceramiki i innych zabytków, pochodzących z osady, znajdujących się w nasypie kurhanu. W trakcie prowadzenia zarówno badań wykopaliskowych, jak i powierzchniowych na obszarze odkrytej osady odkryto zabytki, których zbiór zamyka się w jednym przedziale chronologicznym, w tzw. cyklu oksywsko-wielbarskim, co jednoznacznie może wskazywać na pochodzenie tego osiedla ludzkiego.

Profil wykopu badawczego (skan J. Krawiec Laser-3D)

Jako zespół badawczy, ufamy, że ranga dokonanego odkrycia jest duża. Jeżeli wszystko się potwierdzi, to odkryte osiedle jest najprawdopodobniej jedynym, całkowicie zachowanym i widocznym na powierzchni ziemi, pradziejowym osiedlem ludzkim zachowanym w całej Europie. Odkryta osada zasługuję na szczególną uwagę i przede wszystkim na odpowiednią ochronę. Osiedle to można porównać, w stopniu zachowania śladów ludzkiej bytności, do doskonale wszystkim znanemu Biskupina, w którego przypadku mamy do czynienia ze stanowiskiem zachowanym pod wodami jeziora, w środowisku, które jest zdecydowanie bardziej przyjazne dla zachowania śladów ludzkiej przeszłości. Natomiast w przypadku osady z Borów Tucholskich, jest ona zachowana na powierzchni ziemi tylko dzięki temu, że od wieków była skryta pod pokrywą leśną. Dzięki takiemu stanowi rzeczy udało się naszemu zespołowi zarejestrować subtelne formy przestrzenne osiedla, takie jak między innymi układ pól, czy relikty dróg.

M.S. J.C.


Należy pamiętać, że wszystkie prawa są zastrzeżone dla autorów Woodlands Faded Heritage. Możesz przeczytać oryginalną treść w kontekście, w którym została opublikowana (pod tym adresem internetowym). Żadne inne użycie lub kopiowanie nie jest dozwolone bez pisemnej zgody autora.